در این نشست که با حضور تعدادی از خبرنگاران در آموزشگاه «پلاتوی هفت» برگزار شد، به پرسش و پاسخی درباره نحوه شکل گیری گروه، عوامل اجرایی و همچنین زمان اجرای موسیقی نمایش «گیله لوی» پرداخته شد.

جرقه یک اجرای متفاوت؛ تلفیق آواز و نمایش

در ابتدای این نشست، آرین رسولی، خواننده، آهنگساز و مدرس صداسازی که در این پروژه بازیگر خواننده، سرپرست گروه خوانندگان و تنظیم کننده قطعات آوازی است، درباره روند اجرایی «موسیقی نمایش گیله لوی» گفت: جرقه این کار زمانی زده شد که پس از حدوداً یک دهه، احساس نیاز به رسیدن به فرم جدیدی شبیه به اپرا یا اپرت های خارجی که فرم متعالی در موسیقی جهانی است، شکل گرفت.

رسولی افزود: با توجه به خلاء موجود، همچنین افراد و امکانات در دسترس، تصمیم گرفته شد که آثار مرحوم استاد پوررضا، که قابلیت های نمایشی و روایی بسیار قدرتمندی دارند، انتخاب شده و با نمایش تلفیق شوند.

این خواننده و آهنگساز اضافه کرد: با تجربه ای که در موسیقی کُرال در فرم های شاخص جهانی داشتم به لحاظ ایجاد فرم و بافت متفاوت و چندصدایی تصمیم بر این شد که کارها را چندصدایی کنیم و به آنها هارمونی بدهیم، تا جایی که به اصالت اثر آسیبی زده نشود ولی به لحاظ بافت و فرم به یک غنایی برسد.

رسولی پیرامون موسیقی کُرال هم توضیح داد:به طور خلاصه «کرال» یکی از ژانرهای موسیقی است که بر آوازخوانی گروهی یا همان کُر متمرکز است.

این مدرس صداسازی ادامه داد:طرح ریزی کار از سال ۹۷ انجام شد و سپس تمریناتی نیمه تمام در سال ۱۴۰۱ اجرا شد و مجدداً بعد از یکی دو سال تصمیم گرفتیم حق این کار را ادا کرده و حتماً این پروژه را روی صحنه ببریم.

او افزود: از لحاظ پرداخت نمایشی و تنظیمات، به خصوص آوازی که بازیگران از خوانندگان حرفه ای گروه های کر شهر هستند و قابلیت اجرای آوازهای چندصدایی را دارند، این کار در ایران جزو آثاری است که از لحاظ بافت آوازی حرف زیادی برای گفتن دارد و برای اولین بار اجرا می شود.

رسولی در پایان عنوان کرد: بیش از ۲۰ قطعه که بخش هایی از آن ها برگرفته از آثار استاد پوررضا هستند، با پایبندی به این آثار اجرا می شوند و تنها با تغییر فرم و آمیختگی با نمایش آماده شده اند.

از پژوهش تا روایت؛ طراحی دراماتیک «گیله لوی»

در بخش دیگر این نشست، نسترن بشردوست  شاعر، بازیگر، داستان نویس و کارگردان «موسیقی نمایش گیله لوی»  درباره بخش های نوشتاری و کارگردانی کار توضیحاتی داد و گفت: حدوداً چهار سال درگیر یک کار پژوهشی بودم و با کتاب استاد پوررضا مواجه شدم و متوجه شدم ترانه هایی که ایشان انتخاب کرده اند، هم از لحاظ درون مایه و هم اجرایی قابلیت روایی دارند.

کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی» ادامه داد: بیست قطعه را از میان آن ها انتخاب کردم که بتوانند به هم متصل شده و یک خط روایی را شکل دهند. در نهایت، با توجه به داستانی که این کار دارد، توانستم ارجاعی به شاهنامه فردوسی داشته باشم و این کار را به «پرده خوانی - نقالی» تبدیل کنم و ماجراهایی که در حال رخ دادن است را با اشعار فردوسی ربط دهم.

بشردوست در مورد جنبه نوشتاری اضافه کرد: این کار از نظر نوشتاری نیز تلفیقی است؛ یعنی یک نقالی دارد و شاهنامه خوانی می کند. بخش شاعرانه را به صورت شخصی نوشتم و به کار اضافه کردم و اشعار استاد پوررضا را در کنار آن ها آوردم و توانستم اتصال روایتی بین آن ها ایجاد کنم.

این کارگردان درباره محدودیت ها در بخش نمایش توضیح داد: در قسمت نمایش کار، دستم به دلیل اینکه اولویت در قسمت آواز قرار می گرفت، بسته بود. اگر قرار بود بازیگری وارد این کار شود، باید با صداسازی، سولفژ یا آواز آشنا بود تا بتواند وارد کار شود. این امر انتخاب بازیگر را سخت می کرد و باعث شد زمان کار کردن در بخش نمایش طولانی شود.

بشردوست درباره بازیگران گفت: تعداد ۱۷ نفر بازیگر-خواننده داریم. تعدادی از بازیگران نیز هستند که در کُرال نیستند و فقط بازی می کنند و مشارکت کمتری در خواندن دارند. تعدادی نیز صرفاً پُرکننده صحنه هستند و در آواز دخالتی ندارند و فقط با بازی بدن، ماجرا را کامل می کنند.

کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی»  ادامه داد: این داستان در زمان امروز رخ می دهد و شامل فرهنگ بومی-محلی ما است. چون بر اساس آوازهای استاد پوررضا ساخته شده، در لوکیشنی نیز در شرق گیلان انتخاب شده که هفتاد سال پیش در آن روستا اتفاق می افتد. در این بین، ماجرای عاشقانه ای نیز چاشنی این کار می شود.

بشردوست همچنین گفت: رده سنی بازیگران آواز بین ۲۰ تا ۳۵ سال است و دیگر بازیگران در همه رده سنی هستند. در مجموع، این کار چهل بازیگر دارد.

کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی»  اضافه کرد: نکته مهم این کار این است که به نگرش لغات گیلکی اصیل، ضرب المثل ها و افسانه های گیلانی پژوهش شده و در این کار به شدت بر این قضیه تأکید دارد. در قسمت روایات، جدا از اینکه روایت ها باید به هم متصل باشند، سعی کردیم از آیین های گیلان حتماً استفاده شود؛ مانند کُشتی گیله مردی، عروس گوله، بازی های گیلکی و… و نمی خواستم فقط یک قصه را پیش ببرم، که البته استاد پوررضا در این زمینه بسیار غافلگیرکننده هستند.

او درباره زبان اجرا هم توضیح داد: نقالی و پرده خوانی این برنامه را خودم انجام می دهم که فارسی است و باقی برنامه به زبان گیلکی اجرا خواهد شد. نقالی در کنار موسیقی و حرکات فرم، بسیار پیش برنده است و با تماشاچی و مخاطب ارتباط برقرار می کند.

بازسازی موسیقی اصیل گیلانی با سازهای بومی

 در ادامه نشست، محمد انشائی نوازنده و مدرس سازهای زهی با سابقه تدریس در دانشگاه و نوازندگی ویولن در ارکستر فیلارمونیک گیلان که تنظیم کننده موسیقی این کار است، گفت: برای اجرای این کار، نوازندگانی را انتخاب کردیم و توانستیم این قطعات را با همان شکل اصلی که بودند بازسازی کنیم.

وی درباره آغاز پروژه اعلام کرد: ایده این کار در سال ۹۷  آغاز شد. چند مسئله باعث تعویق اتمام کار شد که اولین دلیل آن شیوع کرونا بود. پس از آن نیز اتفاقات مختلفی رخ داد و کار به تعویق افتاد. به جایی رسیدیم که نتیجه گرفتیم کار باید به ثمر بنشیند، چراکه هر پروژه ای که بویی از فرهنگ می دهد حتماً اثر خود را به موقع بگذارد. در نهایت، اوایل امسال تصمیم گرفتیم که این کار را اجرا کنیم.



انشائی افزود: وقتی کار را در تمرین دیدم، برای من گیرایی داشت و حس کردم نمی توانم حضور نداشته باشم. زمان هایی که در گذشته کنار استاد پوررضا نواخته بودم، برایم بسیار ارزشمند است که این ترانه ها ۱۳ سال پس از فوت ایشان، توسط گروهی از جوانانی که هرگز استاد پوررضا را ندیده اند، اجرا می شود. اگر این برنامه اجرا نمی شد، شاید این بازیگران آثار ایشان را نمی شنیدند؛ بنابراین این پروژه اول اثرش را در خودِ مجموعه گذاشته که بسیار ارزشمند است.

این نوازنده و مدرس سازهای زهی تصریح کرد: برای اجرای این کار گروهی از نوازنده های جوان و درخشان این شهر را انتخاب کردیم که این نوازنده ها به واسطه این نمایش با استاد پوررضا آشنا شدند. موضوع اکثر آثار خوانندگان در استان گیلان بُعد عاشقانه دارد، اما ترانه های استاد پوررضا ترانه های اجتماعی هستند و وی اعتقاد داشت که باید یکسری آداب و رسوم در ترانه حفظ شود.

انشائی افزود: برای اجرای این برنامه تمرینات جداگانه ای داشتیم که قطعات را با گروه موسیقی شکل دادیم و از سازهای محلی استفاده کردیم. شش نوازنده با سازهای کمانچه گیلان، نقاره گیلان، نِی لبک، سرنا و دایره در این اجرا شرکت خواهند داشت.

زبان، لباس و هویت گیلان در بطن نمایش

در بخش پایانی این نشست، پرویز فکرآزاد شاعر، داستان نویس، ترانه سرا و فعال فرهنگی گیلانی  که در قامت بازیگر در این کار حضور دارد، گفت: متون انتخاب شده در این کار از شاعرانی چون محمدولی مظفری، پاینده لنگرودی، شمس معطر، رحیم پور سیاهکلی و شیون فومنی است.

این فعال فرهنگی گیلان ادامه داد: دغدغه های من در زمینه زبان مادری صرفاً در حوزه زبان گیلکی نیست، بلکه دغدغه من برای زبان مادری همه اقوام است. این دغدغه به این دلیل است که اعتقاد دارم زبان بخشی از هویت ما است. زبان مادری، زبانی است که اگر فردی آلزایمر هم بگیرد، از یادش نخواهد رفت. دوستی در انگلستان دارم که اکنون آلزایمر گرفته و فقط به زبان گیلکی صحبت می کند. اطرافیانش برای درک صحبت های وی با من تماس گرفته و برای ارتباط با او از من کمک می گیرند.

فکرآزاد افزود: بعد از اینکه در سال ۹۴ «گیل قصه» را آغاز کردیم، خودش اتفاقات زیادی را رقم زد. بیش از ۹۰۰ قصه گیلکی منتشر کردیم. قبل از آن نیز ترانه سرایی گیلکی انجام دادم و چند کار کُر نیز در گذشته انجام داده ام و سابقه در این زمینه برای من ماندگار شد. این اتفاقات باعث شد افرادی که در حوزه تئاتر کار می کنند به سمت من بیایند و من توانستم در این زمینه تا جایی که می توانم به آن ها کمک کنم؛ برای مثال در همین اجرا نیز سعی کردم در بخش صداها، آواها و ادای واژگانی به کمک هم درست اجرا کنیم.

این شاعر، داستان نویس و ترانه سرا ادامه داد: در انیمیشن، دوبله و تئاترهای فاخر گیلانی مورد مشورت قرار می گیرم و این اتفاقی است که از سال ۹۴ شروع و تا الان ادامه دارد. دوستان وقتی در این کار از من خواستند، سعی کردم به سهم خودم کمک کنم و از سال ۱۴۰۱ در کنارشان هستم و از نظر من کار بسیار خوبی شد و ارزش آن را دارد که شب های بیشتری به نمایش گذاشته شود.

این فعال فرهنگی گیلان اظهار داشت: متأسفانه مسئولین ما از تئاتر گیلکی کمتر حمایت می کنند، در حالی که در همه جای دنیا شهرداری ها و نهادهای فرهنگی به تئاتر، سوبسید می دهند اما هنرمندان گیلانی آنقدر که باید قدر نمی بینند.

فکرآزاد افزود: موسیقی نمایش «گیله لوی» قابلیت این را دارد که حتی در استان های دیگر و خارج از کشور اجرا شود؛ چرا که بخش نقالی که به صورت فارسی اجرا می شود، هم فاصله گذاری می کند و هم داستان را شرح می دهد و خلاصه ای از اتفاقاتی که قرار است رخ دهد را نقال با نقالی توضیح می دهد که برای مخاطب غیر گیلک به خوبی استفاده می شود و کاربردی است و وی را در جریان موضوع ترانه قرار می دهد.

ترکیب سنت و فرم مدرن روی صحنه

این فعال فرهنگی و هنری با اشاره به طراحی، دوخت و انتخاب لباس این اجرا هم گفت:در این ارتباط از خانم زهرا همتی که در اقامتگاه «لوجنک» موزه لباس های گیلانی دارند و طراح و پژوهشگر لباس گیلانی هستندکمک گرفتیم.

او توضیح داد: با توجه به اقلیم گیلان،لباس های هر منطقه با یکدیگر تفاوتهایی دارد و چون داستان نمایش ما در کوهپایه های شرق گیلان شکل می گیرد،خانم همتی، لباس های مردم آن دوره و اقلیم را به ما پیشنهاد دادند.

 فکر آزاد در ادامه گفت: در حوزه طراحی و ساخت دکور هم از آقای مهران کریمی هنرمند گیلانی حوزه تجمسی کمک گرفتیم و ایشان با توجه به تلفیقی بودن شاهنامه خوانی و پرده خوانی نمایش در کنار موسیقی و ترانه های گیلکی، طراحی متفاوتی را پیشنهاد دادند که هر دو بخش نمایش را پوشش می دهد.

او خاطرنشان کرد: ترکیب و تعامل داشتن فرهنگ ها و زبان ها با یکدیگر باعث اتفاقات بسیار خوبی می شود و روشن است که نقش هنر و ترانه در حفظ هویت ما بسیار اثرگذار است.

 فکرآزاد در پایان گفت:از جمله دلایل حمایت من از ترانه، موسیقی و تئاتر در گیلان این است که هنر، در حفظ و ارتقای زبان و ثبت میراث معنوی بسیار تاثیرگذار است.



گفتنی است موسیقی نمایش «گیله لوی»در روزهای ۲۹ و ۳۰ مهرماه ساعت ۲۱ در تالار مرکزی رشت اجرا خواهد شد.